Langdurig verzuim in de zorgsector stijgt dit is hoe je het voorkomt
Het is de olifant in de behandelkamer: het langdurig verzuim in de zorgsector stijgt. Terwijl de zorgvraag toeneemt, vallen steeds meer zorgprofessionals voor langere tijd uit. Dat het langdurig verzuim in de zorgsector stijgt, zien we als arbodienst liever gisteren dan vandaag veranderen, maar hoe pak je dat aan? In dit artikel duiken we diep in de oorzaken en – belangrijker nog – geven we je concrete handvatten om verzuim te voorkomen. Want een gezonde sector begint bij gezonde medewerkers.
De cijfers liegen niet
De noodklok luidt harder dan ooit. Volgens recente data het CBS heeft het ziekteverzuim in de zorgsector in 2025 het hoogste niveau ooit bereikt, meldt NU.nl. Met een gemiddeld verzuimpercentage van 7,97% (tegenover 7,81% in 2024) blijft de zorg de absolute koploper in Nederland. Wat echter het meest opvalt, is dat deze stijging volledig wordt veroorzaakt door het langdurig verzuim. Vooral in de categorie van 92 tot 365 dagen zien we een forse toename. In specifieke deelsectoren zoals de Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (VVT) loopt het percentage zelfs op naar een schrikbarende 9,7%. Dit betekent dat het probleem niet meer incidenteel is, maar structureel: we verliezen mensen niet aan een griepje, maar aan langdurige overbelasting.
Waarom langdurig verzuim in de zorgsector stijgt
Wie alleen naar werkdruk wijst, doet de werkelijkheid tekort. De oorzaak is bijna altijd een combinatie van factoren.
1. Structurele werkdruk en personeelstekorten
Minder collega’s betekent meer diensten, meer overuren en minder herstel. Dat leidt tot chronische vermoeidheid. Wanneer herstelmomenten structureel ontbreken, neemt de kans op uitval exponentieel toe. Een verpleegkundige in de VVT die structureel 48 uur per week werkt, nachtdiensten draait en gaten in het rooster opvangt, bouwt geen buffer meer op. Het lichaam en brein trekken uiteindelijk aan de noodrem.
2. Emotionele belasting en morele stress
Zorgprofessionals willen goede zorg leveren. Als de tijd ontbreekt om die zorg te geven, ontstaat morele stress. Het gevoel dat je tekortschiet, ondanks maximale inzet, is mentaal uitputtend. Langdurig verzuim in de zorgsector stijgt mede doordat deze emotionele belasting vaak onzichtbaar blijft. Medewerkers praten niet snel over schuldgevoelens of frustratie.
3. Fysieke belasting
Tillen, draaien, lopen en werken in onregelmatige diensten. Zeker bij ouder wordend personeel leidt dit tot chronische rug-, nek- en schouderklachten. Fysieke klachten in combinatie met mentale overbelasting vormen een risicovolle cocktail.
4. Vergrijzing van het personeelsbestand
Niet alleen cliënten vergrijzen, ook zorgmedewerkers worden ouder. De kans op langdurige aandoeningen neemt toe, terwijl de fysieke belasting gelijk blijft of zelfs stijgt.
Wat betekent dit voor zorgorganisaties?
Wanneer langdurig verzuim in de zorgsector stijgt, ontstaat een domino-effect:
Roosters raken instabiel
Overgebleven medewerkers draaien extra diensten
Werkdruk stijgt verder
Nieuwe uitval dreigt
Dit is geen individueel probleem meer, maar een organisatievraagstuk. Wie alleen reageert op ziekmeldingen, blijft achter de feiten aanlopen.
Zo voorkom je langdurig verzuim in de zorgsector
Preventie vraagt om meer dan een vitaliteitsprogramma. Het vraagt om structurele keuzes.
1. Stuur actief op roosterbelasting
Analyseer niet alleen verzuimcijfers, maar ook:
Overuren per medewerker
Aantal nachtdiensten per maand
Opeenvolgende zware diensten
Zie je dat één medewerker structureel meer draait dan anderen? Grijp in voordat uitval volgt. Data geeft vaak maanden eerder een signaal dan de ziekmelding zelf.
2. Maak mentale belasting bespreekbaar
Organiseer intervisie of moreel beraad. Geef ruimte om casussen te bespreken waarin medewerkers zich tekort voelen schieten. Dit verlaagt emotionele druk. Leidinggevenden spelen hierin een sleutelrol. Vraag niet alleen: “Hoe is het op de afdeling?”, maar ook: “Waar loop je emotioneel tegenaan?”
3. Investeer in fysieke ontlasting
Denk aan:
Structureel gebruik van tilhulpmiddelen
Training in fysieke belasting
Taakroulatie bij zware zorg
Preventie van fysieke klachten is goedkoper dan langdurige re-integratie.
4. Herken signalen van dreigende uitval
Langdurig verzuim ontstaat zelden van de ene op de andere dag. Let op:
Toenemend kort verzuim
Concentratieproblemen
Prikkelbaarheid
Fouten in medicatie of administratie
Emotionele reacties die niet passen bij de situatie
Een tijdig gesprek kan maanden uitval voorkomen.
5. Schakel vroeg de arbo arts in
Wacht niet tot week zes. Bij signalen van dreigende uitval kan vroegtijdig overleg met de arbo arts helpen om belastbaarheid in kaart te brengen en gerichte interventies in te zetten. Binnen het kader van de Wet verbetering poortwachter is tijdige actie essentieel om langdurige trajecten beheersbaar te houden.
De rol van de arbo-arts bij verzuimpreventie
Zelfs wanneer langdurig verzuim in de zorgsector stijgt, wordt de arbo arts vaak pas betrokken als iemand al weken thuiszit. Dat is zonde, want juist in de preventieve fase kan veel winst worden behaald. Een arbo arts kijkt niet alleen naar ziekte, maar vooral naar belastbaarheid in relatie tot het werk. Waar zit de overbelasting? Wat is tijdelijk haalbaar? En welke aanpassingen kunnen uitval voorkomen?
In de zorg zien we regelmatig situaties waarin een verpleegkundige met beginnende stressklachten of fysieke overbelasting “nog even doorgaat”. Door vroegtijdig overleg kan de arbo-arts adviseren over tijdelijke urenreductie, taakaanpassing of gerichte interventies zoals coaching of fysiotherapie. Dat voorkomt vaak maandenlange uitval.
Daarnaast kan de arbo arts organisatiebreed adviseren. Bijvoorbeeld door patronen in verzuim te signaleren, teams met verhoogd risico in kaart te brengen of leidinggevenden te ondersteunen bij het voeren van preventieve gesprekken. Zo verschuift de focus van reageren op ziekmeldingen naar het actief bewaken van duurzame inzetbaarheid.
Samen naar een gezonde zorgsector
Dat het langdurig verzuim in de zorgsector stijgt is een complex probleem, maar zeker niet onoplosbaar. Door scherp te zijn op signalen, de mentale belasting serieus te nemen en de bedrijfsarts in te zetten als strategisch partner, kunnen we de trend keren. Want uiteindelijk verdienen de mensen die voor anderen zorgen, het allerbeste onderhoud voor zichzelf.
Wil je sparren over verzuimpreventie binnen jouw organisatie of samen kijken waar jullie grootste risico’s liggen? Neem contact op met onze arbo artsen, we denken graag met je mee.
